Broytingarsinnað hóast siðbundin


Hóast føroyingar sum heild tykjast halda fast um siðaarvin: at fiskivinnan er hjartatátturin í samfelag okkara. so tykjast teir samstundis sinnaðir at broyta vinnuligu treytirnar hjá reiðarafyritøkunum.

Vit taka ábyrgdina av okkara egnu nútímans samfelagsviðurskiftum hóast vit ikki kvetta allan trúskap móti gomlum virðum. 

Í eini spurnarkanning við árslok 2014 hildu heilir fýra av hvørjum fimm føroyingum (millum 78 og 84 prosent) at tað er fiskivinnan, sum skapar inntøkurnar í landinum. Um leið eins nógv (millum 77 og 82 prosent) hildu eisini at tað er fiskivinnan sum ber búskapin uppi og fær samfelagshjólini at mala. Sløk helvtin av veljarafjøldini (millum 45 og 53 prosent) helt eisini at útflutningur hevur størri týdning enn annað vinnuligt virksemi.

Næstan triði hvør veljari helt at fiskivinnan skal hava lagaligari treytir at virka undir enn aðrar vinnur, meðan sløk helvtin (millum 41 og 49 prosent) helt ikki at fiskivinnan skuldi hava lagaligari treytir.

Hvat vigar meira – eitt kilo av fjøður ella eitt kilo av blýggi?

Útvarpið hevur júst havt sending um búskaparliga týdningin av havinum og fiskinum, og har var ikki ov lítið gjørt av.
Fiskivinnan og alivinnan eru útflutningsvinnurnar burturav, tað skerst ikki burtur.
Men tær skapa tó ikki annað enn sína egnu løn og sítt egna avlop til reiðaríið ella fyritøkuna. Akkurát sum allar aðrar vinnur.
Fiskivinna og alivinna hava haraftrat tann serliga týdning fyri landsbúskapin at tær tjena útlendskt gjaldoyra. Útflyta vit ikki ríkiligt av fiskavørum, fáa vit ikki fremmant gjaldoyra til at keypa teldur, tomatir og tuflir fyri.

Tað gongur øgiliga væl í Føroyum

Tað gongur væl í Føroyum í dag. Búskaparvøkstur á 7-8%”. 

Soleiðis skrivaði fíggjarmálaráðið í septembur 2016, og Búskaparráðið skrivaði um vøxturin í BTÚ, men vavdi orðið búskaparvøxtur so ofta uppí, at nú skriva bæði danskir og norskir miðlar um ”forbrugsfest”, ”tæt på kogepunktet”, ”nordens superøkonomi". 

Norsk tíðindastova skrivar eisini at ”I 2015 var BNP per innbygger høyere på Færøyene enn i Danmark, blant annet på grunn av rammetilskudd fra Danmark”.


Íslendska grundlógin - fólkaræðislig crowdsourcing

Í 2008 misti Íslendska fólkið púrasta álitið á øllum politiskum, løgligum, embætisligum og fíggjarligum stýrisvaldi í landinum, og skjótt varð greitt at uppgerðin fór at enda í upprudding í skipanarligu viðurskiftum landsins.

Í 2009 samtykti Íslendska Altingið at framferðin móti nýggju grundlógini skuldi í trimum stigum fara soleiðis fram, at (a) setast skuldi ein Tjóðfundur, (b) tilnevnast skuldi ein Grundlógarnevnd, og at (c) haldast skuldi val til Grundlógarráð.

Vert er her at leggja sær í geyma, at Altingið sjálvt samtykti at bæði fólkaræðisliga politiska valdið, Altingið sjálvt, Íslendska stjórnin og hennara embætisverk (útinnandi valdið) og dómsvaldið, skuldu ikki vera tengd at tilgerðini av grundlóg landsins.

Nettupp tí at grundlógin skal vera sjálvstøðugi grundvøllurin, sum sjálvt fólkaræði stendur á, og sum millum annað skal leggja bond á tey valdsamboð, sum í grundlógini verða staðfest.

Stjórnarskipanin - hjá hvørjum ?


Stjórnarskipan Føroya skal leggjast til fólkaatkvøðu flaggdagin næsta ár.

Stjórnarskipanin hjá hvørjum?

Hjá hvørjum mannsbarni í Føroyum?

Og hjá hvørjari armari sál, sum her skal búgva komandi øldir?

Men sig mær – hvussu skulu hesi neyðars fólk taka støðu til eina heila stjórnarskrá, sum tey onki hava havt við at gera?

Eitt verk sum embætisverk og politikarar hava bølt omanyvir í nærum tjúgu ár. Av berum klandri og kaldari øvund.

Men eftir mínum tykki er tað einki minni enn ódemokratisk kvettroynd at biðja fólkið taka støðu til eitt so umfatandi lógarverk. Sum tey ikki eiga lut ella deil í, og ongantíð hava sæð!

Niðurskolað vælferð



Onki annað mentað og framkomið land tveitir 10% av síni vælferð burtur í ónyttu. Tað gera bara ómentað og tilafturskomin lond, um tey ikki longu eru eyðrænd.

Men so gera vit – í Føroyum.

Heldur enn olju niðanjarðar, eiga vit fisk í sjónum. Olja tømist, men tað ger fiskur ikki.

Men heldur enn at gera sum Noreg, at taka hetta sjáldsama virðið til høldar, og teljast millum ríkastu lond heimsins, lata vit alt hetta virðið fara fyri skeyti.

Náttúruvirði okkara í fiskirættindum, er eins stórt og norska náttúruvirði í oljurættindum. Hvørt einasta ár.

Hetta er búskaparfrøðilig sannroynd.

Men higartil hevur tað eydnast pengamonnum og politikarum at fjala hendan sannleikan í meira enn 20 ár.

Blinda eygað á tjóðini


At fáa fisk upp úr sjónum er í flestu førum einføld uppgáva, sum kortini krevur rímiliga stórar íløgur og væl vant fólk. Nøkur granskingaruppgáva er tað so ikki. Vit droymdu einaferð um at vit skuldu sita hendur í favn og tjena pengar upp á at stór útlendsk oljufeløg pumpaðu olju úr undirgrundini, tí vit skuldu fáa gyltar krónur fyri hvønn litur, sum rann burtur úr hesum ótespiliga knossi hjá privatum fyritøkum.

Soleiðis skulu vit eisini hugsa um fiskivinnu. Fiskivinna og oljuvinna eru í hasum høpi púra eins.

Ongin spurdi um legitimitetin í oljuvinnuni. Ongin spyr um legitimitetin í byggivinnuni. Men nú vilja menn tosa um legitimitetin í fiskivinnuni.

Alt er skýmligt, eina dansa tú og eg . . .



“Kom og dansa, hjartans kæri skattur mín . . .”


Soleiðis kvøður ungi fríggjarin, sum vil hava sín elskaða at gloyma alt rundan um seg – alt annað enn tey bæði, seg og skattin. Hetta rann mær til hugs, nú reiðarafelagið í listaligum og listinlærdum ovfarakæti sendir sín serliga jólaboðskap út um geilar.


Vælsignaði komi og dansi eftir okkara floytu, og leggi so passaligan skatt á okkum.


Komi og dansi við okkum, heldur enn við hasum fjandans búskaparfrøðingunum, tí tá eygu okkara møtast, tá hvørvur burtur alt, sum er, og vit sveima burt í eina dreymaverð. Eina verð, har ið tú og eg – tú veitst, okkara millum - finna út av hvussu stórur skatturin skal vera.


Løgmaður og fólkatalið



Eg hoyrdi av óvart Løgmann, Aksel Johannesen, siga at gongdin í fólkatalinum hevði gjørt øllum teimum svartskygdu spádómunum til skammar.


Eg tími ikki at eftirkanna hvat hann í veruleikanum segði, tí hetta havi eg hoyrt endurtikið sum gleðistíðindi og eitt slag av avlýsing av hóttandi demografisku gongdini.
Men er nakað skil í tí hann sigur?

Nýggj byrjan í 2018

Myndin er tikin av heimasíðuni hjá Fiskimálaráðnum
Soljóðandi skriv sendu vit báðir, Jóannes, landsstýrismanninum í fiskivinnumálum í farnu viku. Vit hildu ikki at uppskotið frá bólkinum sum landsstýrismaðurin setti, skuldi vera einasta íkastið. Eftir okkara tykki er neyðugt at myndugleikarnir í minsta lagi fáa eitt tilmæli, grundað á búskaparfrøðilig atlit eina.

Skáksigling uttan stavnhald

Í orðaskifti er ongantíð orsøk at vera hástórur og speirekandi í orðalag, men tað var samrøðan eg hevði við Dimmalætting í farnu viku so heilt vist. Lemjandi atfinningar uttan sakliga grundgeving er tað bera orðabrask, og av tí at eg haldi orðalagið var ivaleysa hástórt og undirlendið sera skirvisligt, má eg fyri at bera í bøtuflaka leggja hesi orðini aftrat.
Vanliga eru frágreiðingarnar frá Danmarks Nationalbank heilt góðar. Í tíðini sum stjóri á Hagstovuni hevði eg mestsum hvørt ár vitjan av høvundunum, og tey vóru altíð hóvlig og vitandi fólk, eins og frágreiðingarnar vóru sakligar og lærdar.
Soleiðis var tíverri ikki á hesum sinni, og tað rokni eg bara við at Danmarks Nationalbank longu hevur tikið til eftirtektar.

Væl nøgdir reiðarar


Hóast reiðararnir og teirra handgingnu illneitast inn á uppboðssøluna av fiskirættindum, so er sannleikin tann, at keypari og seljari – reiðarar og Fiskimálaráð – fóru væl nøgd frá borðinum, tá handilin var av. Gremjingin er bara politikkur. Handilin var bissnis.

Vinnulig avvenjing

THE MATRIX - ein felags misfataður veruleiki


Tá eg sigi orðið ”jól” vita vit akkurát hvat ið talan er um. Og eg vænti at vit ikki bara vita, men eisini sansa og føla tað sama av orðinum. Soleiðis er við eindarmentan, drúgvari felags søgu og uppruna.

Fólk av fremmandum uppruna og aðrari trúgv hoyra orðið sjálvt, men hava ikki somu hóming av hvørjar assosiasjónir hetta gevur okkum. Og eg veit at tann, eg tosi við, hevur akkurát somu assosiasjónir sum eg. Tí skilja vit so væl hvør annan.

Hendan ríman skal kortini snúgva seg um eitt annað orð: ”vinnan”.

Tá onkur sigur ”vinnan má takast við upp á ráð, áðrenn man fer at kollvelta vinnuna uttan fyrilit og uttan vinnuligt innlit”, verður heitið vinna brúkt bæði um eitt og annað. Mær vitandi hevur ongin sagt akkurát hatta, og tí fann eg bara upp á at skriva soleiðis. Men munnu vit ikki kunna semjast um at soleiðis kundi onkur saktans havt skrivað ella sagt?

Eg skilji væl setningin, men eg man hava brúkt eini tjúgu ár upp á at halda uppat at skilja hann. Tí eg vil ikki skilja setningin, so sum vit øll so sameiniliga skilja hann. Hann má, eftir mínum tykki, avskiljast, burturskiljast, fráskiljast, umskiljast, útskiljast . . .

Tí hvat er vinna?

Hvar liggur frensurin grivin?

ella:

Hvør er orsøkin til at politikarar og reiðarar eru samsintir um at fyri alt í verðini at sleppa undan uppboðssølu av fiskirættindum

Frensurin liggur grivin har hundurin er grivin

Politikararnir, sum nú seta føtur í spenni, billa sínum veljarum inn, at teir ”skapa arbeiðspláss” og ”bjarga lívinum í bygdini”, tá tað teir veruliga gera er at køva lívið í landinum. Akkurát sum politikararnir í 80'unum billaðu fólki inn at almennur studningur til fiskiskap, var at bjarga arbeiðsplássum og bygdunum, tá tað teir gjørdu var at forkoma øllum landinum.



Fyri alt í verðini ikki marknaðarliga kapping – heldur politiskt myrkaspæl.

Grønur vøxtur

Umframt grønan vøxtur kundi Hulkurin saktans umboða inflasjón
Grønur vøxtur og avvøxtur eru politiskar agendair og ikki búskaparfrøðilig alternativ. Mær vitandi býr einki alternativt uppskot um búskaparfrøði undir hesum heitum. Haðani eru ikki komin nøkur skila alternativ til grundvøllin í búskaparfrøði, so sum teoriirnar um marknaðir, arbeiði, kapital, prísáseting, altjóða handil, vælferð, hitt almenna ella búskaparvøxtur.

Hetta halda veljararnir um umsitingina av fiskatilfeinginum

Hóast Münchhausen var barónur og ikki
kvotagreivi gjørdi hann onkran túrin á hestbaki


Stórur meiriluti av veljarunum tekur undir við at myndugleikarnir styðja seg til vísindaligu tilráðingina, tá um ræður fyrisitingina av felags fiskatilfeingi landsins. Bæði tá um ræður vinnuligu atgongdini til fiskirættindini og tá um ræður lívfrøðiligu umsitingina, vil stórur meiriluti av veljarunum hava, at myndugleikarnir fylgja ráðunum frá fakligu ráðgevingini, heldur enn ynskjunum hjá tí vinnu, sum beinleiðis fær ágóðan av sínum egnu ráðum.

Er búskaparvøxtur av tí ónda ?

Mundi ervi verða hildið fyri hesum neolittiska parinum ?

Á veg út í tún úr einum ervi kom ein maður beint til mín og vildi týðuliga sleppa at siga okkurt átroðkandi. Hansara ørindi vóru at siga mær at hann helt búskaparfrøðina vera vandamikla, tí at hon eggjaði til vøxtur og uppaftur meira vøxtur, sum oyddi heimsins ráevni, rørdi heimin upp í ørliga ovurnýtslu og mangt annað forkastiligt.

Ervi eru eitt av høvunum folk brúka til at fáa eitt prát, men eg slepti mær bara burtur úr tí, av tí at eg helt ikki hetta vera hóskandi høvi.

Men eg havi so mangan møtt hesum misskiljingunum – at búskaparfrøðin eggjar til vøxtur og at vøxtur oyðir okkara náttúru, umhvørvi, mentan og samfelagssinni.

Tí at misskiljing er tað.

Síðani vit tvíbeintu skapningar fyri tveimum miljónum árum síðani tilevnaðu okkara fyrstu steinamboð og til denna dag, hevur søga menniskjans verið ein íðin strembing at sleppa sær burtur úr vanlukku, váða og víggi, so at nýggja ættarliðið stendur stinnari og eydnusamari enn undanfarandi.

Og soleiðis stremba vit enn.

Men tað er ikki búskaparfrøðin, sum hevur skyldina.

Lættari og rættvísari atgongd til fiskivinnuna – tað er alt !

Ein misskiljing tykist vera afturvendandi í kjakinum um fiskivinnupolitikkin – tað er at búskaparfrøðingar halda at allir trupulleikar eru loystir við uppboðssølu. « Sel bara á avksjón, so verður alt í ordan ».

Hetta er bara slett ikki rætt.

Latið alla skuld koma til okkara

Í tíðindunum er komið fram, at málið um svik í Eik grunninum og bankanum skal ikki granskast meira og lýsast betur. Uttan mun til hvat ið fyrisitingarligir stovnar hava gjørt í hesum málinum, so eru tað landsstýrið og Løgtingið, sum hava tikið avgerðirar og tí standa við ábyrgdini.
Meirilutin á Løgtingi, samgongan - og tí eisini landsstýrið - hava beinleiðis steðgað kanningini við at nokta henni fígging.

Farligir økonomar!


Fólk við persónligum fíggjarligum interessum í fiskivinnuni, politikarar og aðrir ideologiskir fylgisneytar royna at grugga málið um fiskirættindi, sum vit búskaparfrøðingar hava reist.
Teir hava fyrst roynt at ákæra okkum búskaparfrøðingar fyri býttisskap, kommunismu, ævindsjúku og annað ilt. Og tað fáast summi helst at trúgva. Tey nærmastu kanska.
Men síðani fólk hava funnið út av, at ikki bara flestallir føroyskir búskaparfrøðingar, men eisini so at siga allir aðrir búskaparfrøðingar eru púra samdir, eru onnur vápn tikin í brúk.
Nú skal tað ikki bera til – hetta sum búskaparfrøðingarnir siga. Tað er bara á skrivaraborðinum at tað riggar. Og uppboðssølan! Hon er heilt hopleys!
Fólk spyrja uppaftur og uppaftur um hvussu uppboðssøla av fiskirættindum fer at virka. Onnur hava funnið sær onkran iva við hesi uppboðssøluni, sum til dømis at tað verður torført, fyri ikki at siga ómøguligt, at gera íløgur í skip. Skulu útlendingar sleppa at bjóða? Børn? Samkomur? Paul Watson?