55 túsund fólk í Føroyum

Eitt av valevnum javnaðarflokksins kallar tað eitt ”megabluff” hjá Tjóðveldisflokkinum, at vit seta okkum sum stavnhald at vera 55 túsund í 2020.
Tað skal sjálvandi ganga heilt óluksáliga væl, um vit skulu vera 55 túsund føroyingar í 2020.

Fiskiskapurin niðursaxaður

Kannst tú ímynda tær ein bónda, sum á sumri fer út í veltuna at lúka við líggja?
At hann fer út við líggjanum og saxar alt niður frá hond, arva og slokkar, aks og lokaplantur – alt í sveiggjandi líggjatøkum?
At hann ikki hevur fyrilit fyri tí, sum hann skal heysta og skal liva av restina av árinum?
Nei, vell?
Men soleiðis fara vit við okkara fiskiskapi, kann eg fortelja tær!

Er loysingin málið?

Eg kann saktans geva teimum rætt sum siga at loysingin – fullveldi – í sær sjálvum ikki er málið.
Málið má vera at fáa hetta pinkulítla landið at blóma – tað verið seg í sambandi ella sum fullveldi.
Málið má vera at fáa sum mest burtur úr lívinum saman - sálarliga eins væl og tímiliga.

Sjálvstýri og framburður eru á somu kós

Røða á ressingarfundi Tjóðveldis á Læraraskúlanum 14.oktobur 2011
Tey, sum greina føroyskan politikk, eru samd um at í Føroyum er ikki bara vanligi skilnaðurin millum høgraflokkar og vinstraflokkar.
Greiður skilnaður er eisini millum loysing og samband.
Hetta er eitt, ið øll vita – eitt, sum skilur allar føroyingar sundur í minst teir fýra teigarnar millum brotlinjurnar millum høgra, vinstra, loysing og samband.
Men sum tíðin líður og øldir fara, kámast mørkini millum ideologisku teigarnar. Høgra og vinstra troðkast í dag saman á einum illittum miðvølli – ikki bara í Føroyum, men í øllum grannalondunum.
Markið millum loysing og samband kámast kortini ikki.

Bíðið ikki eftir 2018

Í vikuni stóð eg í einum handli og skuldi keypa, tá ein heldur illbrýntur maður kom heldur tætt at mær og mælti: ” Nú hava tit aftur tikið 20 dagar frá mær, so nú fái eg ikki endarnar at røkka saman!”
Eg fekk ikki stundir at tala, so var hann horvin.
Men eg kann so siga tað her, sum eg ikki fekk sagt tá - bíðið ikki eftir 2018

Stóra vanlukkan fyri framman

Allar framskrivingar av fólkatalinum benda á somu syrgiligu gongd – at fólkavøxturin í Føroyum longu er uppsteðgaður og at vit síðani gerast alt færri, sum árini líða.

Fólkatalið í heiminum fjølgast við fleiri hundrað miljónum um árið - men vit fara at gerast færri. Í ongum av hinum norðurlondunum – heldur ikki teimum smærru – stendur minking í fólkatalinum fyri framman. Men í Føroyum minkar tað.

Uttan mun til hvørjar orsøkirnar eru, so eiga vit at møta hesi vanlukku sum ein tjóð – uttan mun til flokkslit.

Tí ein vanlukka er tað.

Føroyska sjónin

Eg stilli upp fyri Tjóðveldið – tað er greitt, og tí stilli eg eisini upp fyri ta loysingarhugsjónina, sum er skjaldramerki flokksins. Ongin, sum kennur meg, ivast í at tað somuleiðis er mítt hjartamál.

Men samstundis stilli eg upp til løgtingsvalið við mínum egnu sjónum. Og tað er ein fram um alt føroysk sjón.

Lat flokkspolitikk vera flokkspolitikk, men latið okkum fremst av øllum fáa ein føroyskan politikk.

Hví tramin fert tú nú upp í politikk . . ?

- “Hví spillir tú nú spælið og fert upp í politikk?”
- “Nú hevur tú oyðilagt alt fyri teg sjálvan!”
- “Tú hevur nógv størri ávirkan á tað heila uttan fyri Løgtingið enn tú fært í Løgtinginum!”
- “Hvør skal nú fortelja okkum hvussu tingini hanga saman í samfelagnum?”

Slíkar eru viðmerkingarnar, eg havi fingið, eftir at tað kom fram at eg royni meg á listanum hjá Tjóðveldinum. Øgiliga fá hava rópt hurrá.

Heimrustir og fiskikvotur

Fiskivinnuráð og reiðarar rembast og brestast um óskilið, sum komið er í tað, teir trúðu var ritað í stein um rættin til havsins ríkidømi.

Men eins og heimrustirnar á sinni vórðu lagdar undir greiðari ognarrætt, hevur tað nú leingi rikið tann vegin, at greið ognarviðurskifti máttu koma í allan hurlivasan um fiskirættindi.

Greið ognarviðurskifti eru eitt av grundevnunum, sum kapitalisma er tilevnað av, so at eingin ivi skal vera um hvør ið eigur fæið og úrtøkuna av fænum. Hvør leggur í at velta jørð, sum hann ikki er vísur í at eiga, tá heystast skal? Ongin skila kapitalistur í hvussu er.

Sjálvandi er heimskreppan álvarslig !

Hvat er tað, sum er so fundamentalt galið í búskapinum, at vit hava sett hesa skelkandi kreppuna á rull?

Fyrst rakar kreppan amerikanska bústaðamarknaðin í 2006/2007, síðani amerikanskar og evropeiskar fyritøkur, við tí úrsliti at risafjøldir verða sendar til hús, arbeiðsleys. Síðani rakar hon bankar kring allan vesturheimin, sum hava pengar í klemmu í rapaða húsamarknaðinum og aðrastaðni, har berur sandbotnur var undir útlitunum um vinning. Næst at rapa vóru sjálvir ríkisbúskapirnir í Íslandi og Írlandi. Síðani Portugal og Grikkalandi. Italia og Spania rilla. Og nú - í síðstu viku - skalv ríki ríkja, USA.

Vit standa spyrjandi - hvat ilt hava vit gjørt, at plágurnar soleiðis oysa oman yvir okkum?

Hví ikki blogga ?

Eg havi ofta havt hug at leggja greinirnar eg skrivi út onkustaðir á internetið, soleiðis at eg kann beina teimum sum spyrja eftir greinunum á eina slóð, har tær eru at finna.
Nú fann eg hendan "blogspot" mátan, sum sær meira einfaldur út at fáast við enn ein heil heimasíða. So eg royni tað.
Sum frá líður fái eg nokk lagt nakrar greinir út - men tað tekur altso sína løtu at fáa tær fluttar.
Eg eri byrjaður við klummunum, eg hevði í Dimmu fyri nøkrum árum síðan.
Og kanska man kann brúka bloggin til at leggja onkra nýggja grein út á eisini.
Men ordiliga blogging - leys skot frá pistólini - tað vænti eg ikki at eg fari at duga.
So hetta verður nokk ein reyvatungur abbabloggur. Gott er.

Evropeisku Føroyar

Føroyar liggja eftir sum ein slettur av basalti í havstreyminum, sum fløddi inn millum tvey kontinent, tá tey skrædnaðu hvørt frá øðrum – Eurasia og Amerika. So vátt, so kalt og so heilt annaleiðis, at vit hava ilt við at kalla okkum evropearar. Kanska kalla vit okkum evropeisk í mentan, máli og søgu, men kortini ikki evropeisk sum fransar og týskarar. Kanska eru vit eisini evropeisk í samfelagsbygnað – so dánt, men ikki heilt.

Lítið er kortini at ivast í, at vit eru evropearar. Alt vit eru og eiga, hevur uppruna í Evropa og tí sum evropeiskt er. Búskaparliga regluverkið, politiska skipanin, lógarverkið, málið, sangurin, ja, sjálvt húgvan og tveingirnir. Eitt sindur aftarlaga og søguliga seinført – men evropeiskt kortini.

The Paradox of Thrift

Heimurin allur er ikki bara í búskaparkreppu. Heimurin er komin út í eina av ringastu búskaparkreppum nakrantíð.

Tað, sum fyri hálvum øðrum ári síðani tók seg upp sum ein norðuramerikansk fíggjargøla - og sum lærdi allan heimin at siga ”Sub-prime” – hevur nú vaxið seg til eina av ringastu búskaparkreppum, sum heimurin hevur sæð.

Um allan heimin er húsagangur og vaxandi arbeiðsloysi. OECD, IMF og Heimsbankin kalla hetta ringastu kreppu í sexti ár, og spáa afturgongd og stórt arbeiðsloysi komandi árini.

Gransking er mentunnarligur trivnaður

Hví skulu Føroyar brúka okkurt ávíst tal av krónum, ella prosentum av BTÚ, upp á gransking. Mær tykir, at tað hevur týdning at gera greitt partanna millum, hvørji motivini eru, so at allir partar vita hvat politiska tilmælið byggir á.

Niðurstøðan er (hóast øll míni  snakksaligu villfárilsi á leiðini), at búskaparvøxtur í Føroyum stendst av ídnari imitasjón og ikki av miðvísari gransking. Gransking fer at gera okkum til betri imitatorar og innovatorar, men fer fyrst og fremst at gera tað liviligt í landinum hjá einum upplýstum fólki.

Hanseatarabekennilsi

Ungur hálendskur maður, sum lesur samfelagsfrøði á lærda háskúlanum í Utrecht, er í Føroyum og arbeiðir við ritgerð um tjóðskap. Hann tosar við fólk um støðu teirra til tjóðskap, Føroyar og Danmark, framtíðina og søguna og mangt annað. Eg prátaði við hann hósdagin.

Hann spyr fólk um hesi málini, og roynir so at finna fram til hvussu tey málbera seg, fyri at finna fram til onkrar felags typiskar streingir í orðingum og hugburði. Hvat siga og hvussu málbera ávikavist loysingarsinnað og sambandssinnað fólk seg.

Hvat hann kemur fram til, er ikki til at siga, men vit sum her búgva og liva, vit vita at tjóðskaparkenslan er hin sama hjá sambands- og loysingarsinnaðum. Øll kenna tey seg sum serstaka tjóð og fyri báðum hesum politisku pørtum eru flagg, mál, tjóðsangur, kvæði og søga eins heilag. Ella ikki heilag.