Vexur neyðin eins nógv og misjavnin?

Í hesi greinini verður víst, at saman um tikið er misjavnin vaxin við um leið 7 prosentum um árið hesi seinastu tíggju árini. Tað syrgiliga er at neyðin tykist vera økt við somu ferð.

Tey ríkastu nú tvífalt so rík

Uppgerðin hjá Hagstovuni av inntøkunum vísir at misjavnin millum rík og fátøk vexur. Gjógvin breiðkast - serliga millum tey á ovastu rók og restina.

Miðal inntøkan hjá teimum 39 fólkunum við hægstu inntøkunum í 2018 var slakar 7 miljónir. Hetta var slakar 26 ferðir so nógv sum miðinntøkan (medianin).Miðinntøkan kann saktans uppfatast sum umboð fyri vanligu inntøkurnar í landinum. Vanliga føroyingin - sum tí heilt týðuliga hevur fingið minni í sín part í hesi seinastu árini.

Sjálvandi er eisini munur er á tí sum tjenar minst og tí sum tjenar allarmest millum hesi 39 ríkastu. Onkur tjenar tvísiffraðar miljónaupphæddir – ella meira. Tey ríkastu av teimum ríkastu hava helst fingið mest í sín part.

Munurin millum miðalstætt og tey ríkastu av teimum ríku er líkur honum í nógvum av heimsins londum. Og gongdin hevur eisini verið lík. Myndin omanfyri vísir fransmannin Thomas Piketty og permuna á kendu bók hansara um at stóri misjavnin er ikki íkomin av tilvild, og at skal broyting henda, má slóðast fyri henni í politikkinum.

Meðan miðinntøkan seinastu tíggju árini er vaxin 23 prosent er inntøkan hjá teimum 39 ríkastu vaxin meira enn 100 prosent. Hon er altso meira enn tvífalt so stór nú sum tá.

Meðan tey meira rúmligu mátini vísa ein spakuliga vaxandi misjavna millum rík og fátøk, vísa meira nágreiniligu tølini at ríkastu borgararnir spora alt meira fram um øll onnur. Hetta er ikki tilvild, men væl tilrættalagdur politikkur – heilt frá broytingum í skattastiganum (flatskatti), broytingum í partafelagslógum, men kanska fremst av øllum útlutingini av mestsum ókeypis rættindum í fiskivinnu og aling.

Alt hetta, og meira aftrat, sæst at lesa í uppgerðini hjá Hagstovu Føroya av inntøkunum.

Munurin á Bakkafrosti og Simprentis

Ólavur Ellefsen og fyritøka hansara Simprentis hava uppiborið eitt dygt herðaklapp afturat teimum fimmtan miljónunum, ið tey fingu fyri fyritøkuna, sum nýliga varð seld amerikanska risanum Schlumberger.

Áhaldandi og miðvíst arbeiði við góðum hugskotum, hóskandi fyritøkudygdum og tøkniligum kunnleika hevur borið fyritøkuna so langt fram á marknaðinum, at hon er amerikanska risanum verd 15 miljónir.

Ongin annar kann gera krav upp á part í virðinum.

Soleiðis er støðan ikki við Bakkafrosti, sum um somu tíð kunngjørdi at alvopið í 2013 var heilar 727 miljónir krónur. Og varð fyritøkan seld, eins og Simprentis, var helst talan um fleiri miljardir í keypsvirði, tí hvussu stórari undirliggjandi ogn heldur tú at 727 miljónir eru renting av?

Víkingasiðir og fimtingslutfall

Flestu okkara halda óiva enn, at norðurlond teljast millum londini við mest jøvnum inntøkum og mesta javna borgaranna millum. So einvíst og einfalt kann tað ikki sigast longur. Myndin er meira fløkt og ójavnin í norðurlondum er vaxin ræðandi nógv í mun til onnur lond í Evropa.

Eitt av hagtalsligu mátunum fyri ójavna í inntøkum er sonevnda 80/20 mátið – eisini kallað fimtingslutfallið, tí tað sammetir ríkasta og fátækasta fimtingin. Hetta ábendingatalið verður nemliga roknað sum lutfallið millum samanløgdu inntøkuna hjá tí fimmtinginum sum forvinnur mest, í mun til inntøkuna hjá tí fimtinginum sum forvinnur minst. Er talið 3, so merkir tað, at ríkasti fimtingurin forvinnur tríggjar ferðir so nógv sum fátækasti fimtingurin.

Fyri nøkrum árum síðani var fimtingsmátið í Evropalondum rættuliga einfalt at minnast. Talið var 3 í norðurlondum, 4 í norðurevropa, 5 í Bretlandi og eini 6 í suðurevropa. Í miðal var tað 5 fyri alt Evropa. Norðurlondini øll teljast millum tey lond, við minsta ójavnanum millum ríkasta fimtingin og fátækasta fimtingin.

Miðaltalið er enn 5 fyri alt Evropa, men ein av stóru broytingunum er, at norðurlond hava kropið sær upp frá 3 til eini 4. Tað vil siga at ójavnin í norðurlondum er vaxin.