Viknaðu Føroyar tá ríkisveitingin varð skerd í 2002?

Samandráttur: Føroyar hava staðið seg sera væl eftir at ríkisveitingin varð skerd 366 miljónir í 2002. Búskapurin er vaxin meira enn tvífalt so nógv sum hin danski, so at munurin millum vælstandin í londunum báðum er minkaður síðani tá. Føroyski búskapurin er eisini vaxin tvífalt so skjótt sum hin grønlendski, hóast teirra ríkisveiting ikki varð skerd. Vøxturin í tali av løntakarum hevur verið hin sami tey 17 árini eftir at ríkisveitingin varð skerd, sum hann hevði verið tey 17 árini frammanundan.

Tøkk fái ríkisveitingin: føroyingar ríkari enn danir

Samantøka: 

Nú á døgum framleiðir miðal føroyingurin eins stór virði og miðal danin. Aftrat hesum virði fær føroyingurin ríkisveiting frá dananum, so at føroyska inntøkan nú er munandi størri enn hon er í Danmark.

Tá vit bera saman miðal vælstand millum lond, er vanligt at sammeta BTÚ roknað upp á fólki (per capita GDP). BTÚ roknað upp á fólkið er frægasta mátið vit hava til at vísa magnið í búskapinum til at framleiða vælstand.

Men allir búskaparfrøðingar vita av at hetta er kortini ikki besta mátið av inntøkum, tí BTÚ vísir bara inntøkurnar, sum skaptar eru heima í sjálvum búskapinum. BTÚ vísir til dømis ikki tær inntøkurnar, sum føroyingar vinna uttanlands, og BTÚ vísir heldur ikki inntøkurnar sum Føroyar fáa til gávis úr Danmark.

Meira ríkisveiting minni skattatrýst

Seinast skrivaði eg um hvussu Føroyar hava húsast við ríkisveitingini í viðskiftunum við umheimin. Her eru nøkur orð um hvørji árin ríkisveitingin hevur á heimlendska búskapin.

At leggja nakrar hagtalsligar staðfestingar sum botn av vitan og kunnleika undir viðgerðina, er altíð gott.

Til støddar er tað almenna í Føroyum eins og tað er í hinum norðurlondum. Í miðal telja almennu útreiðslurnar um leið 51% av bruttotjóðarúrtøkuni í norðurlondum, og í Føroyum telja tær 52%, og Føroyar liggja tí mitt í rúgvuni.

Broytingarsinnað hóast siðbundin

Hóast føroyingar sum heild tykjast halda fast um siðaarvin: at fiskivinnan er hjartatátturin í samfelag okkara. so tykjast teir samstundis sinnaðir at broyta vinnuligu treytirnar hjá reiðarafyritøkunum.

Vit taka ábyrgdina av okkara egnu nútímans samfelagsviðurskiftum hóast vit ikki kvetta allan trúskap móti gomlum virðum. 

Í eini spurnarkanning við árslok 2014 hildu heilir fýra av hvørjum fimm føroyingum (millum 78 og 84 prosent) at tað er fiskivinnan, sum skapar inntøkurnar í landinum. Um leið eins nógv (millum 77 og 82 prosent) hildu eisini at tað er fiskivinnan sum ber búskapin uppi og fær samfelagshjólini at mala. Sløk helvtin av veljarafjøldini (millum 45 og 53 prosent) helt eisini at útflutningur hevur størri týdning enn annað vinnuligt virksemi.

Næstan triði hvør veljari helt at fiskivinnan skal hava lagaligari treytir at virka undir enn aðrar vinnur, meðan sløk helvtin (millum 41 og 49 prosent) helt ikki at fiskivinnan skuldi hava lagaligari treytir.

Tað gongur øgiliga væl í Føroyum

”Tað gongur væl í Føroyum í dag. Búskaparvøkstur á 7-8%”. 

Soleiðis skrivaði fíggjarmálaráðið í septembur 2016, og Búskaparráðið skrivaði um vøxturin í BTÚ, men vavdi orðið búskaparvøxtur so ofta uppí, at nú skriva bæði danskir og norskir miðlar um ”forbrugsfest”, ”tæt på kogepunktet”, ”nordens superøkonomi". 

Norsk tíðindastova skrivar eisini at ”I 2015 var BNP per innbygger høyere på Færøyene enn i Danmark, blant annet på grunn av rammetilskudd fra Danmark”.

Skáksigling uttan stavnhald

Í orðaskifti er ongantíð orsøk at vera hástórur og speirekandi í orðalag, men tað var samrøðan eg hevði við Dimmalætting í farnu viku so heilt vist. Lemjandi atfinningar uttan sakliga grundgeving er tað bera orðabrask, og av tí at eg haldi orðalagið var ivaleysa hástórt og undirlendið sera skirvisligt, má eg fyri at bera í bøtuflaka leggja hesi orðini aftrat.

Vanliga eru frágreiðingarnar frá Danmarks Nationalbank heilt góðar. Í tíðini sum stjóri á Hagstovuni hevði eg mestsum hvørt ár vitjan av høvundunum, og tey vóru altíð hóvlig og vitandi fólk, eins og frágreiðingarnar vóru sakligar og lærdar.

Soleiðis var tíverri ikki á hesum sinni, og tað rokni eg bara við at Danmarks Nationalbank longu hevur tikið til eftirtektar.

Er búskaparvøxtur av tí ónda ?

Mundi ervi verða hildið fyri hesum neolittiska parinum ?

Á veg út í tún úr einum ervi kom ein maður beint til mín og vildi týðuliga sleppa at siga okkurt átroðkandi. Hansara ørindi vóru at siga mær at hann helt búskaparfrøðina vera vandamikla, tí at hon eggjaði til vøxtur og uppaftur meira vøxtur, sum oyddi heimsins ráevni, rørdi heimin upp í ørliga ovurnýtslu og mangt annað forkastiligt.

Ervi eru eitt av høvunum folk brúka til at fáa eitt prát, men eg slepti mær bara burtur úr tí, av tí at eg helt ikki hetta vera hóskandi høvi.

Men eg havi so mangan møtt hesum misskiljingunum – at búskaparfrøðin eggjar til vøxtur og at vøxtur oyðir okkara náttúru, umhvørvi, mentan og samfelagssinni.

Tí at misskiljing er tað.

Síðani vit tvíbeintu skapningar fyri tveimum miljónum árum síðani tilevnaðu okkara fyrstu steinamboð og til denna dag, hevur søga menniskjans verið ein íðin strembing at sleppa sær burtur úr vanlukku, váða og víggi, so at nýggja ættarliðið stendur stinnari og eydnusamari enn undanfarandi.

Og soleiðis stremba vit enn.

Men tað er ikki búskaparfrøðin, sum hevur skyldina.