Gransking er mentunnarligur trivnaður

Hví skulu Føroyar brúka okkurt ávíst tal av krónum, ella prosentum av BTÚ, upp á gransking. Mær tykir, at tað hevur týdning at gera greitt partanna millum, hvørji motivini eru, so at allir partar vita hvat politiska tilmælið byggir á.

Niðurstøðan er (hóast øll míni  snakksaligu villfárilsi á leiðini), at búskaparvøxtur í Føroyum stendst av ídnari imitasjón og ikki av miðvísari gransking. Gransking fer at gera okkum til betri imitatorar og innovatorar, men fer fyrst og fremst at gera tað liviligt í landinum hjá einum upplýstum fólki.

Gransking er individuell

Gransking er ein persónligur aktivitetur – skilt soleiðis, at tað krevjast persónligir førleikar og persónlig drívmegi til at fáa eitt ávíst granskingarverk frá hondini. Almennur og vinnuligur áhugi er nyttuleysur, um tað einstaka individið ikki er tøkt til uppgávuna. Í so máta er gransking ein persónligur ella individuellur aktivitetur.
Hin vegin røkkur individuelli førleikin ikki langan veg, um eingin fíggjar granskaran. Sjálvandi fæst okkurt frá hondini hjá hugaðum fólki, uttan at almenn ella vinnulig fígging fæst, men tá verður helst longur millum seminalu avrikini.
Soleiðis er skapið av gransking sum heild.
Spurningurin hjá einstaklinginum, sum granskar ella hevur hug at granska, er avmarkaður til tað essentiella – eg vil vita og eg dugi at fáa kunnleikan fram. Soleiðis hugsar bara granskarin sjálvur, og eingin annar hugsar sum hann.
Spurningurin sum fíggingarkeldan setur sær – hon veri seg almenn ella privat – er um hetta loysir seg. So ella so. Loysir tað seg at seta handan serstaka granskaran til at framala kunnleika í akkurát hasum evninum?

Gransking við einføldum vinnuligum endamáli

Fyri privata vinnurekandi er málið rættuliga einfalt. Vinnurekandi við rasjonellum hugburði og longum horisonti taka neyva avgerð, grundaða á væntað avkast av aktivitetinum. Fái eg meira burtur úr at kopiera aðrar vinnurekandi, sum ferðast á vitanareggini, ella skal eg sjálvur gjalda fyri at fáa aplikerbæran og operasjonellan kunnleika til vega? Skal eg herma ella granska – verður tá ein simpul spurningur um “tilbagediskontering af fremtidige betalingsstrømme”.

Tað almenna fyriskipar og samskipar granskingina

Tað almenna hevur eina meira fløkta uppgávu.
Granskarin forvæntar at tað almenna fíggjar hansara persónligu gransking, tí at tað almenna skal for hundan síggja at akkurát hansara evni hevur risastóran týdning fyri mannaættina sum heild. Um talan er um elektrospektrometri, havstreymar, staðarnøvn ella psykiskt arbeiðsumhvørvi – so forvænta einstøku granskararnir, at tað almenna tekur støði í granskingarevninum sjálvum og sær tað, sum granskarin sjálvur sær av týdningi í málinum.
Vinnurekandi forvænta at tað almenna leggur fíggingina í gransking, sum ber vinnuligu granskingina fram á vegin, so at vinnunnar egna íkast gerst so lítið sum gjørligt. Hvør einstøk føroysk fyritøka er so lítil, at hon hevur ikki á nakran hátt tann status, sum skal til fyri at vera altjóða ella regionalur innovasjónsleiðari. Fyritøkurnar í øðrum størri londum eru altíð fremri í granskingini, tí at teirra fíggjarorka er so nógv størri, og tí at teirra strategi er hareftir.
Tey einstøku vinnurekandi og teir einstøku granskararnir vænta sær alment initiativ og almenna hjálp til teirra egnu privatu fíggjarligu áhugamál í teimum førum, tá tey hava nakað við gransking at gera.

Sjálvstøðugur almennur áhugi í gransking

Men hvat vil og ætlar tað almenna sjálvt? Og vil tað almenna nakað sum helst?
Tænastuveitandi partarnir av almenna likaminum – sjúkrahúsverk, skúlaverk, almannaverk og so framvegis – vilja fegin sleppa at granska í málum, sum betra tænasturnar, tey veita.
Ráðgevandi partarnir hjá tí almenna sum eitt nú Fiskirannsóknarstova, Búskaparráð, Umhvørvisstova, Hagstovan og Landslæknin – hava egnan tørv á at granska tey evni, sum ráðgevast skal um. Bara soleiðis verður ráðgevingin væl grundað.
Fyrisitingarliga útinnandi partarnir sum til dømis TAKS, Heilsufrøðiliga Starvsstovan og Landsbankin framja eina betri fyrisiting, umsjálvstøðug  gransking er partur av vitanargrundarlagnum.
Ovari settir myndugleikar halda at tað hevur týdning at granska og upplýsa um samfelagsbúskap sum heild, rættaruppfatan, generasjónsfordeiling, ríkisrættarmál, tjóðarmentan, hugburð til fremmandafólk og onnur meira generell samfelagsmál.
Síðst, men absolutt ikki minst, hava Fróðskaparsetrið og aðrir undirvísingarstovnar tørv á at gransking er integreraður partur av virkseminum. Tað er óhugsandi at varðveita gransking yvirhøvur, um hon ikki hevur heimstað á hægri lærustovnum, har fólk dagliga starvast við vísindaliga viðgerð av málunum. Tað er eins óhugsandi at varðveita eitt universitet, uttan at granskingin í størri mun gerst integreraður partur av virkseminum.

Grundleggjandi hugburður til almenna fígging av gransking

Tað almenna skal fyrst og fremst fíggja sína egnu gransking. Í føroyskum høpi merkir hetta fyrst og fremst at seta spakan í svørðin til at grava út fyri einum rættuligum universiteti. Fróðskaparsetur Føroya er fortreytin fyri allari menning av gransking í landinum, tí uttan Setrið verður øll onnur gransking bara stuttlívaður viðfáningur.
Setrið skal sjálvt vera heimstaður hjá føroyskari gransking.
Setrið skal eisini vera hjartað í samstarvinum við útlendskar granskingarstovnar, sum brúka Føroyar sum heimstað, sum hava føroyskar granskarar í starvi ella brúka føroysk viðurskifti til granskingarevni.
Setrið skal vera bryggjan, har øll onnur føroysk gransking kann leggja at við sínari egnu gransking. Setrið skal vera bindilið millum granskingarstovnar og granskarar í landinum, sum ikki halda til á Setrinum sjálvum.
Á Setrinum, í øðrum granskingarstovnum, fyrisitingarstovnum og ráðgevandi stovnum landsins, eru rúgvuvís av granskingarevnum, sum tað almenna skal fíggja.

Skal tað almenna fíggja gransking hjá vinnuligum aktørum?

Sambært einastu uppgerð avgransking í Føroyum, fremur og fíggjar privata vinnulívið mestsum ikki gransking yvirhøvur. Og tað er helst slett ikki so býtt kortini, hóast tað eftir onkrum pretensiøsum mátistokki kann tykjast primitivt.
Fortreytirnar fyri gransking hjá privatum aktørum hava serliga nakað við stødd og verkevni at gera.
 Tað eru bara stórar fyritøkur, sum hava fíggjarorkuna at gera íløgur í gransking, sum bæði er dýr, váðamikil og drúgv at fremja. Tjaldurs Apotek kann ikki fara at kappast við Pfizer.
Størstu fyritøkurnar í landinum eru reiðarí og fiskavirki. Bankar og tryggingar eru rímuliga stór eftir føroyskum máti. Men hvørki í fiskiskapi ella fiskavirking hevur gransking sama leiklut sum í medisinalídnaði ella bilídnaði. Verkevnini hjá bankum og tryggingum eru heldur ikki kend fyri at vera granskingarinspirerandi.
Stødd og verkevni eru individuellar fortreytir, sum skulu virka í einum heimi har “Intellectual property rights” er torført at hava fastatøkur á. Váðin í granskingaríløguni er tilsvarandi stórur.
Stødd og verkevni skulu eisini samvirka í granskingarhøpi, har sannlíkindini fyri at røkka einum brúkiligum og fíggjardyggum úrsliti ikki eru so vís, sum tey eru í øðrum íløgum. Skipakeyp og bygging geva við stórari vissu rætta úrslitið. Tað gevur gransking ikki.
Tí taka føroyskar fyritøkur helst eina skilvísa avgerð, tá tær hvørki fíggja ella fremja nakra gransking.
Men skal tað almenna so fremja granskingina fyri vinnuligu fyritøkurnar? Nei – ha?
Orsøkin til at tað almenna generelt skal halda seg frá at fíggja gransking fyri einstakar fyritøkur ella vinnugreinir er ikki tann, at tað almenna ikki hevur førleikarnar at avgera hvørji gransking er skilabest at stuðla. (At tað almenna ikki hevur førleikan, er so ein heilt onnur søga!)
Orsøkin er, at um fyritøkurnar í sínum dagliga strevi taka hesa avgerð um ikki at gera íløgur í gransking – so er tað tí, at tað er ein skilagóð avgerð. Marknaðarviðurskiftini, sum fyritøkurnar analysera seg fram til, eru soleiðis hátta, at tað – givin støddin og verkevnini – er skilabesta strategiin at herma sum frægast. Avgerðin er at framala aðrar førleikar til at kappast á marknaðinum, so sum søluapparat, marknaðarføring, produktivitetur, vælútbúgvin skari til at herma eftir teimum fremstu í vinnuni, íløgur í nýggjastu tøkni og so framvegis.
Føroyskir politikarar skulu líta á skilið hjá vinnuligu aktørunum, sum tað kemur fram í atburðinum á marknaðinum sjálvum. Ikki lurta eftir lobbyistunum, men observera!
Tí skal almenn luttøka í vinnuligari gransking vera treytað av seriøsum kommitment frá vinnuliga aktørinum sjálvum. Vilja føroyskar fyritøkur granska, so skulu tær eisini bera meginpartin av kostnaðinum sjálvar.
Tí skal tað almenna ikki dugna einstøkum fyritøkum við granskingarverkætlanum. Tað ber ikki til at tað almenna fíggjar granskingarúrslit til einstakar fyritøkur, men ger tey alment atgongilig hjá allari vinnugreinini.

Hvussu nógvir pengar skulu brúkast til gransking?

Í tí fagrasta hugsandi heiminum áttu politikarar at sett eitt evstamark fyri hvussu nógvir pengar skulu brúkast til gransking. Heldur enn at stremba eftir at fáa fleiri pengar til gransking, høvdu teir í rættiligum sparihugi sagt at “vit mugu ikki brúka meira enn trý prosent av BTÚ til gransking” .
Tá var eftirspurin eftir almennum granskingarpengum so stórur, at tað ráddi um at avmarka framboðið av teimum.
Støðan er kortini beint tann øvugta. Akademiska umhvørvið roynir at fáa politikarnar til at játta teimum nóg mikið til fáa almennu granskingina upp á eitt líkinda støði, og privata vinnan vísir millum lítlan og ongan áhuga í granskingini yvirhøvur.
Kanningin, sum Granskingarráðið fyriskipaði, vísti at tað almenna ikki er heilt av kós, tá um ræður nøgdina av pengum í mun til BTÚ, sum verða brúktir til gransking og menning. Ikki heilt á hædd við hini norðurlondini, men ájavnt miðaltølunum fyri ES(25) lond.
Í 2003 brúkti tað almenna 64 miljónir til gransking, sum í dagsins prísum eru um leið 80 miljónir. Hetta er 0,66% av BTÚ. Varð hetta økt til tað tvífalda, 1,3%, so vóru Føroyar tað evropeiska landið, sum brúkti lutfallsliga mestu pengarnar til gransking í almennum høpi. Í dagsins pengum svarar hetta til 160 miljónir.
Skilligt er, at hóast hetta hevði verið nógv í mun til føroyska BTÚ, so er hetta lítil upphædd til gransking. Minni enn nógvar einstakar fyritøkur uttanlands brúka til gransking og menning.
So stórur er kostnaðurin til hetta váðaverk – at granska – at 1,3% av føroyska BTÚ er smápengar.
Privatu fyritøkurnar í Føroyum brúka haraftur ímóti so at siga ongar pengar at granska fyri og hava heldur ongan granskingaraktivitet. Sum frammanundan sagt, er hetta helst partur av einari forstáiligari strategi og hetta er eisini forstáiligt, tá vit hava í huga hvørjar vinnugreinir hava nóg stórar fyritøkur í so máta. Verkevni og fyritøkustødd eru helst grundin til at ongin gransking fer fram í privatu fyritøkunum.
At tað almenna skal fara at brúka trý prosent av BTÚ til gransking, er heldur ikki trúligt. Og trý prosent av BTÚ til gransking – hvat er tað eisini fyri eitt mát?
Hetta er helst tað kompromissið, sum OECD lond eru komin fram til, uttan at teimum trimum prosentunum skal veitast nøkrum halgum status.
Tað kundi væl hent, at útreiðslurnar til gransking í Føroyum ikki vera meira enn tvey prosent av BTÚ, men kortini eru optimalar. Havandi í huga støddina og verkevnið á fyritøkunum, og havandi í huga støddina á tí almenna í landinum, kundi tað saktans borið á, at tvey prosent av BTÚ til gransking hevði verið optimala støddin.

Gransking er ikki eitt “nýtt bein at standa á”

Við hvørt tykist tað sum at gransking verður uppfatað sum ein nýggj vinna, sum kann koma í staðin fyri ella kann supplera aðrar vinnur. Gransking sum aktivitetur verður onkuntíð uppfataður sum ein avloysari fyri fiskivinnuna ella aðrar vinnur.
Sjálvandi vita vit at so er ikki.
Búskaparligi vøxturin stendst ikki av granskingaraktivitetinum sjálvum. Man kann bart út siga: tvørturímóti. Eins lítið sum tað ber til at leita eftir búskaparvøxtrinum í sjálvari elektrisitetsframleiðsluni tíðliga í farnu øld, ella í sjálvari KT-komponentframleiðsluni, ber til at fyristilla sær búskaparvøxtur av sjálvari granskingini.
Gransking er ein útreiðsla, sum tey allarflestu vilja sleppa undan. Gransking er tann mest kostnaðartungi mátin at ala fram nýggja vitan. Tað er munandi lættari at imitera tað, sum onnur hava brúkt orku upp á at granska og grópa fram úr fákunnumyrkrinum.
Teknologiskt leiðandi fyritøkurnar í bilaídnaðinum, medisinídnaðinum, orkuídnaðinum, biotøkniídnaðinum, KT vinnu og materialiídnað av ymsum slag sleppa ikki undan at brúka heilt nógva orku til at gransking, menning og nýskapan. Fyri slíkar fyritøkur er talan um lív ella deyð.
Lond granska í veruleikanum slett ikki. Tað almenna og fólkið alt er ein partur av tilfeinginum hjá granskandi eindunum, tá tað almenna hevur mennandi strategiir í kennslumálum og granskingarmálum og tá fólkið er vælútbúgvið. Tað almenna er tilfeingi hjá innovativum fyritøkum, tá vinnupolitikkurin ikki favoriserar gamlar, stirvnar og reyvatungar fyritøkur, men letur marknaðin standa opnan fyri nýhugsandi og innovativum fyritøkum, eins væl og imiterandi fyritøkum.
Gransking er ikki ein vinna, men gransking er ein av fleiri týðandi ingtrediensum til at samfelagið sleppur at menna seg. Granskingin er púrasta nyttuleys uttan hinar ingrediensirnar.

Herming og “technology transfer”

At orðingin um búskaparvøxtur stendur so frammalaga í politiska hugburðinum í samandi við málið um gransking og menning, er heilt avgerandi.
Men ongin búskaparvøxtur stendst av gransking eina – heldur tvørturímóti, tí sum sagt so er gransking tann harmiliga útreiðslan sum krevst, um tú ikki kannst herma eftir onkrum øðrum.
Men er tað so galið at herma?
Nei, beint øvugt so er herming grundarlagið undir meginpartinum av sjálvum búskaparvøxtrinum, og gongur undir fínara orðinum “technological transfer”. Implementeringin av nýggjari tøkni er aloftast “embedded” ella heft at nýggjari útgerð, so sum KT útgerð, pumpuskipanum, transportskipanum, brenniskipanum, motorum, skapi og sniði av skrokki, skrúvu, troli, materialum etc.
Granskingin førir til innovasjón av produktum og framleiðsluprosessum, íløgum, fíggingarmynstri, marknaðum, PR og øðrum ingrediensum, sum eru partur av sosialum aktivitetum hjá okkum menniskjum.
So herming er bara fólksliga orðið fyri meginpartin av tí, sum er grundarlag undir búskaparvøxtrinum.
Meginparturin av búskaparvøxtrinum í okkara pinkulítla landi stendst av at vit hava duga so væl at hermt eftir teimum, sum hava uppfunnið nýggjastu tøknina. Sjálvandi liggur so nógv annað av initiativi og dugnaskapi til implementering sum grund undir búskaparvøxtrinum, men í prinsipiella skilnaðinum millum herming og gransking er eingin ivi um føroysku strategiina – vit eru millum heimsins fremstu hermarar!
Tað er óafturvísiliga ávíst, at íløgurnar hjá stóru framkomnu londunum í gransking, menning og nýskapan hevur risa árin á grannalondini og samhandilslondini. Tá amerikanarar gera íløgur í gransking í bilaídnaðinum og orkuídnaðinum, hevur tað stór árin á búskaparvøxturin í Japan. Gomlu evropeisku samhandilslondini hava stórt gagn av íløgunum hjá hvørjum øðrum í gransking, menning og nýskapan – so stórt, at tað er eyðsýniligur tørvur á samskiping av tilfeingi og tiltøkum í granskingarmálum.
Føroyar hava altíð verið partur av evropeiska menningarumhvørvinum – meira og minni, men sjáldan meira enn í dag.

Fróðskaparsetrið skal og má vera snúningsásurin

Neyðugt er kortini, at humana tilfeingið og marknaðarligu fortreytirnar eru til staðar, skalt tú taka ímóti tí áhaldandi streymi av tí í breiðastu merking tøkniligu menningini, sum streymar úr búskaparligu kjarnuøkjunum.
Hetta er kjarnan í almennu uppgávuni í málinum um at lata gransking vera íkast til búskaparvøxturin í landinum. Tað er at lyfta førleikarnar í landinum til at taka ímóti tøkniligu menningini í búskaparligu kjarnuøkjunum upp á eitt høgt og framkomið støði.
Uppgávan er ikki at satsa upp á serstøk granskingarevni, at velja millum vinnur ella fyritøkur, sum skulu hava serligan stuðul til gransking.
Ongin okkara veit í dag hvat tað verður, sum fer at vera næsta, triðja ella fjórða bylgjan av innovativum hendingum, sum fer at geva íkast til búskaparvøxtur í Føroyum. Ongin! Tí tað er rein tilvild, sum nettupp ikki er stýrd ella kontrollerað, men byggir á generellar fortreytir eins væl og á individuelt hepni og haraftrat reina skæra tilvild.
Almenna uppgávan er so mangt í hesum sambandi, men generell menning av einum væl útbúnum fólki á øllum kunnleikastigum og øllum verkevnum, er ein av meginábyrgdunum. At Fróðaskaparsetur Føroya skal vera kjarnin í hesum verki, er tað helst eingin, sum ivast í.
Og Fróðskaparsetrið kann umframt tað gerast hjartað í granskingar-, menningar- og nýskapanarskipanini, tá vit einaferð koma so langt.
Men eg fari at leggja dent á, at Fróðskaparsetur Føroya sum miðstøð fyri gransking, menning og nýskapan bara er ein partur av uppgávuni hjá tí almenna.

Íløgur í gransking og vinnupolitikkur

Ein onnur – og minnst líka so týðandi ábyrgd – er at laga ein vinnupolitikk, sum ikki forðar fyri menningini, men heldur fremur hana. Tað er ikki beint at avmarka hetta til vinnupolitikk eina, tí í veruleikanum krevst politiskur bati í øllum samfelagsmálum. Búskaparpolitikkurin sum heild má skipast eftir einum hugburði, sum fremur nýmenning, heldur enn at forða fyri nýmenning.
At samband er millum íløgur í gransking, menning og nýskapan og búskaparvøxtur í landinum, er eingin ivi um. Tað er rætt, at íløgurnar í gransking hjá samhandilslondum og grannalondum hevur stóran týdning fyri búskaparvøxturin, men tað er líka so tætt samband millum íløgur í gransking í egnum landi og so búskaparvøxturin í landinum.
Eg vil kortini halda, at í so pinkusmáum londum sum Føroyum, verður íløgan í gransking og menning ongantíð avgerandi. Tað avgerandi verður ikki granskingin í Føroyum, men heldur talið av útbúnum fólki við førleikum á granskarastigi, sum í samstarvi við granskingarumhvørvi í øðrum londum bera framkomnar metodur og prosessir inn í búskapin her heima.
Men íløgur í Fróðskaparsetur og gransking, menning og nýskapan krevur broyting í øðrum pørtum av institusjonella bygnaðinum og búskaparpolitiska hugburðinum.
Føroyskur vinnupolitikkur, skattapolitikkur og búskaparpolitikkur er í markantan mun undir árini frá “special interest groups”. Politiska skipanin og umsitingarliga apparatið eru so veik, at sterkir vinnuligir seráhugabólkar hava lætta atgongd til avgerðarprosessirnar. Aðrir sterkir áhugabólkar koma teimum í kjalarvørrinum, so at politikkurin – og serliga vinnupolitikkurin – mangan hevur til endamáls at dugna ávísum pørtum av vinnunum ella ávísum pørtum av landinum.
Hetta skeiklar politisku avgerðirnar so nógv, at eitt nú verða avgerðirnar um íløgur munandi dirigeraðar av favoriseringum millum vinnur. Avgerðirnar um hvar starvsfólk velja at søkja sær arbeiði er undir somu favoriserandi umdirigering. Og tá slíkar skeiklandi skipanir hava virkað í so nógv ár, fáa tær eisini ávirkan á avgerðir við longri horisonti sum til dømis útbúgvingarval hjá ungdóminum og etableringsáhugan hjá føroyskum og útlendskum aktørum.
Favoriserandi vinnupolitikkurin er av natúru eisini proteksjonistiskur. Fyri at verja ávísar partar av vinnunum, leggja vit hindringar í vegin fyri útlendskum íløgum og útlendskum engagementi í føroyskt vinnulív og føroyskt samfelagslív sum heild.
Týdningurin av at fáa útlendskar aktørar inn í vinnuna, kann illa yvirmetast. Tað er avgerandi fyri fastatøkurnar í regionalu menningina, at tú hevur tætt integrerað samstarv við teknologisku leiðararnar í grannalondunum og samhandilslondunum. Hevur tú ikki tað, er størri vandi fyri at dragna afturút.
Verður vinnupolitikkurin og búskaparpolitikkurin sum heild ikki samskipaður og rættningsorienteraður eftir nýggja hugburðinum til gransking, menning og nýskapan, fer mistakið at spilla nyttuna av í minsta lagi aðru hvørjari krónu, sum verður løgd í menningarætlanina. Kanska meira enn tað.

Búskaparvøxtur ella mentan

Lond kappast í dag um at fyriskipa nasjonalar bygnaðir til gransking, menning og nýskapan –“ research, development and innovation”. Tað ræður um hjá londum og størri búskaparligum eindum sum ES, at skipa granskingina saman við innovasjónsskipanum, sum skulu kynda undir búskaparvøxturin. Hjá londum og altjóða risafyritøkum ræður um at vera fremst í at fáa samfelagsliga nyttu burtur úr íløgunum í gransking, menning og innovasjón.
Stavnhaldið er alsamt vaxandi materiell vælferð gjøgnum áhaldandi búskaparvøxtur.
Politisku flokkarnir hava lagt mestan dentin á búskaparvøxturin, sum man væntar sær burtur úr granskingarvirkseminum.
Eftir mínum tykki er tað púrasta óhugsandi, at sjóseta eina ambisjøsa ætlan um eitt granskingarbaserað vinnulív, sum skal lyfta búskaparvøxturin upp á eitt hægri støði.
Tað er ikki óhugsandi, at føroysk gransking í ein ávísan lítlan mun kann fara at vera ein inntøkukelda, ella kann fara at lyfta imitasjónina og innovasjónina upp á eitt meira sytematiskt og sofistikerað støði. Men tað er illa hugsandi, at tað í Føroyum ber til at fáa fyritøkur, sum í stóran mun ganga undan, frammi á granskingareggini.
Hin vegin er tað eftir mínum tykki óhugsandi at varðveita eina heilskapta tjóð í landinum, um vit ikki geva komandi ættarliðum møguleikan at mennast saman við restini av heiminum – her heima.
Tað er óhugsandi at menna samfelagið sosialt, undirvísingarliga, fyristingarliga, politiskt og upp á so nógvar mátar, um vit ikki fáa evidens- og granskingargrundaðan kunnleika til at lýsa vegin fram.

No comments:

Post a Comment